Een advent-experiment

Socialmedia-advies vind je overal, maar helpt het ook? Wel, de advent leek ons een prima aanleiding om eens enkele tips te testen: van de aanbevolen tijden die Meta zelf voorstelt tot klassiekers zoals dagelijks posten, hooks gebruiken of een herkenbare stijl aanhouden. Uiteraard mag dat niet ten koste gaan van de kwaliteit, dus gingen we op zoek naar oprecht interessante weetjes bij elk getal van 28 tot 1. Die zoektocht leverde ons een leerrijke maand op en de weetjes lokten ook op onze Discordserver voor wetenschapsfans enkele verbaasde reacties uit. Een geslaagde adventreeks dus, en daarom besloten we ze ook even in deze korte blogpost te verzamelen voor wie niet (graag) op sociale media vertoeft, maar wel graag bijleert.

Bij de socialmedia-algoritmen viel de hele reeks trouwens op dovemansoren, met het laagste bereik van het hele jaar. Minder dan tien posts dit jaar deden het slechter dan het “beste” weetje uit de reeks. Zelfs onze klaagpost over sociale media — met een oproep om op onze nieuwsbrief in te tekenen in de plaats — deed het markant beter! Er was ook amper variatie in het bereik of de interactie die de verschillende weetjes kregen. De aanbevolen timing al dan niet volgen blijkt dus helemaal niet zo’n belangrijke factor. Ook een lange of korte beschrijving, starten met een hook, vragen stellen, … had weinig of geen effect. Dat weten we dan ook weer.

Wist je dat … naast elektronen ook protonen en neutronen in schillen voorkomen? Een magisch getal in de kernfisica is een aantal protonen of neutronen dat schillen volledig opvult en zo erg stabiele elementen opleveren. Nikkel is met atoomnummer 28 zo'n magisch element.

Wist je dat … de namen van de manen van Uranus uitzonderlijk niet afstammen uit de Griekse mythologie? Van de 29 gekende maantjes hebben er 27 een naam, allemaal afkomstig uit de werken van William Shakespeare en Alexander Pope.

Wist je dat … zo'n 100 wiskundigen in een gezamenlijk bewijs over tienduizenden pagina's heen de zogenaamde eindige enkelvoudige groepen classificeerden? Die blijken voor te komen in enkele oneindige families, met uitzondering van precies 26 "sporadische" groepen. De grootste heet de monstergroep.

Wist je dat … sir Isaac Newton geboren is op kerstdag 25 december 1642? Tenminste, althans volgens de Juliaanse kalender die in Groot-Brittannië nog wed gebruikt. Het overgrote deel van Europa was toen al overgeschakeld n aar de Gregoriaanse kalender en noemde die dag 4 januari 1643.

Wist je dat … een som van kwadraten 1²+2²+3²+… zelf nooit een kwadraat is, behalve de som 1²+2²+3²+…+24²=4900? Het kanonballenprobleem vraagt welke configuraties van kanonballen, gestapeld in een piramide, herschikt kunnen worden in een vierkant. Enkel bij een piramide van 24 lagen kan dat.

Wist je dat … men meer dan 30 jaar lang dacht dat mensen 24 paren chromosomen hebben? De allereerste telling onder een microscoop in 1923 telde er eentje te veel. Pas in 1956 werd dat aantal rechtgezet naar een totaal van 23 chromosomenparen.

Wist je dat … eiwitten opgebouwd zijn uit aminozuren? Van die organische verbindingen komen er in de natuur een 500-tal voor. Er zijn echter maar 22 aminozuren betrokken bij eiwitsynthese, de zogenaamde proteïnogene aminozuren, en 20 daarvan komen gecodeerd in ons DNA voor.

Wist je dat … je een vierkant kan opdelen in vierkantjes van allemaal verschillende afmetingen? Vier Cambridgestudenten construeerden in 1938 de eerste voorbeelden. Het kleinste exemplaar is de dissectie van Duijvestijn, bestaande uit 21 kleinere vierkanten en gevonden via een computerzoektocht.

Wist je dat … de Maya's rekenden in grondtal 20, met 20 eenvoudige cijfers opgebouwd uit punten en strepen? Ook andere culturen zagen waarde in het getal 20. Er zijn zelfs in het Nederlands nog sporen te vinden: net zoals een dozijn 12 betekent, staan de woorden stijg en snees voor 20.

Wist je dat … de algemene relativiteitstheorie tijdens een zonsverduistering in 1919 experimenteel werd geverifieerd, enkele jaren nadat Einstein die voorstelde? Volgens de relativiteitstheorie zou het zonlicht lichtjes afgebogen worden, en nauwkeurige metingen kwamen precies overeen met de voorspellingen.

Wist je dat … paarden 18 paar ribben hebben? Het aantal ribben van zoogdieren varieert sterk van soort tot soort en blijkt niet echt samen te hangen met de grootte van het dier. Zo hebben sommige spitsnuitdolfijnen 8 paar ribben, terwijl mensen er 12 paar hebben en luiaards zelfs 23.

Wist je dat … in een sudoku met een unieke oplossing minstens 17 cijfers gegeven moeten zijn? Na een gigantische computerzoektocht zijn we zeker dat een sudoku met 16 cijfers of minder, nooit precies één oplossing kan hebben.

Wist je dat … "nummer 16" de naam was van de langst-levende spin gekend? Het gaat om een valdeurspin in Australië, die een leeftijd van zo'n 43 jaar haalde. De doodsoorzaak was niet eens ouderdom, maar wel een steek van een parasitaire wesp.

Wist je dat … de schuifpuzzel met 15 gelabelde blokjes in een 4×4-frame voor de helft van de situaties onoplosbaar is? In de originele versie werden de blokjes genummerd van 1 tot en met 15, en was de uitdaging om de blokjes 14 en 15 om te wisselen. Die opgave is onmogelijk!

Wist je dat … een radioactieve isotoop van koolstof (koolstof-14) toelaat om organisch materiaal te dateren? Levende wezens nemen minuscule hoeveelheden koolstof-14 op, dat over duizenden jaren vervalt tot stikstof. De verhouding van die isotoop geeft een schatting van leeftijd tot zo'n 60 000 jaar terug.

Wist je dat … het citaat "Houston, we have a problem" van de Apollo 13-missie niet 100% juist is? Commandomodulepiloot Jack Swigert sprak eigenlijk "Houston … we've had a problem here." De woorden werden wat gedramatiseerd voor de film Apollo 13 in 1995 en zijn in die vorm beroemd geworden.

Wist je dat … de schaal van Beaufort, die windsterktes indeelt van 0 tot 12, voor het eerst gebruikt werd tijdens de wereldreis van de HMS Beagle? Kapitein FitzRoy was meteoroloog en bevriend met Beaufort. Darwin reisde mee als natuuronderzoeker en maakte er de observaties die aan de basis lagen van zijn evolutietheorie.

Wist je dat … groep 11 in het periodiek systeem ook wel de muntmetalen genoemd wordt? Deze kolom bevat koper, zilver en goud en illustreert mooi hoe elementen binnen eenzelfde kolom in het periodiek systeem gelijkaardig gedrag vertonen.

Wist je dat … er nóg hardere stoffen dan diamant zijn, ook al staat die bovenaan op nummer 10 op de hardheidsschaal van Mohs? Zoals lonsdaliet: net als diamant volledig opgebouwd uit koolstof maar in een andere oriëntatie. Het mineraal ontstaat van natre onder de enorme druk bij meteorietinslagen.

Wist je dat … water een van de weinige stoffen is die uitzet wanneer die bevriest? Sterke waterstofbruggen trekken de watermoleculen in ijs namelijk in een ijle kristalstructuur, met meer lege ruimte dan in vloeibaar water. Dat zorgt ervoor dat ijs zo'n 9% meer volume heeft dan vloeibaar water en erop blijft drijven.

Wist je dat … ook sommige virussen hun genetisch materiaal in verschillende stukjes opslaan? Die hebben geen chromosomen zoals wij, maar wel DNA- of RNA-segmenten. Zo hebben griepvirussen 8 stukjes RNA, terwijl coronavirussen alles netjes op één segment houden.

Wist je dat … de 7 regenboogkleuren min of meer een arbitraire keuze zijn? Het gaat per slot van rekening om een continu spectrum. Newton gaf toe dat hij origineel vijf kleuren onderscheidde, maar nog oranje en indigo toevoegde naar analogie met bijvoorbeeld de 7 muzieknoten en 7 weekdagen.

Wist je dat … protonen en neutronen in atomen weer opgebouwd zijn uit nog kleinere deeltjes, quarks? Die komen in 6 "smaken": up en down, charm en strange, en top en bottom. Die laatste twee waren eerst gekend als truth en beauty, en soms worden deeltjesversnellers voor bottomquarks nog steeds beauty factories genoemd.

Wist je dat … planeet aarde 5 enorme massa-extincties heeft gekend? Het einde van de dinosaurussen spreekt wellicht het meest tot de verbeelding, maar er waren nog radicalere gebeurtenissen. De reden zijn nog niet geheel duidelijk: klimaatwijzigingen na meteorietinslagen, supernova's in nabije sterrenstelsels …

Wist je dat … men naast het ingeburgerde woord byte voor een reeks van 8 bits, ook een woord voor 4 bits gebruikt? Die wordt een nibble genoemd, soms geschreven als nybble om de analogie duidelijk te maken. Een hapje is dus een halve beet, in het Engels toch.

Wist je dat … de 3 rotatierichtingen voor een vliegtuig niet gewoon door x, y en z beschreven worden? Voor een object in volle vlucht spreekt men in de aerodynamica van gieren (of yaw) bij afdraaien naar links/rechts, stampen (of pitch) naar omhoog/omlaag, en rollen (of roll) bij roteren rondom de vliegrichting.

Wist je dat … bij het merendeel van de planten op aarde, de stuufmeelkorrels 2 zaadcellen bevatten? Die planten zich voort via een complex proces genaamd dubbele bevruchting, waarbij de ene zaadcel het feitelijke vruchtje helpt vormen en de andere het voedende kiemwit.

Wist je dat … wiskundigen decennialang gezocht hebben naar 1 tegeltje waarmee je oneindig ver kunt tegelen, maar zonder ooit eenzelfde patroon te herhalen (zonder translatiesymmetrie)? De uitdaging stond gekend als het einsteinprobleem, of dus het "éénsteenprobleem". Pas in 2022 werd een voorbeeld ontdekt!

1of28

Over enkele van deze onderwerpen schreven we trouwens al heel wat meer in eerdere blogs of begeleidende bundels. Zo kan je bijvoorbeeld meer leren over DNA, het telsysteem bij de Maya’s, schuifpuzzels, quarks en andere elementaire deeltjes en de einsteintegel. Wil je nog meer weten over een van de andere weetjes? Laat je verzoekje hieronder achter!

We blikken alvast even vooruit naar volgend jaar. Over het getal 2026 valt zo te zien helaas wat minder interessants te vertellen dan over 2025 vorig jaar. Het leukste dat we hebben gevonden, is dat 2026 precies de som is van de hieronder oranje gemarkeerde vakjes in de driehoek van Pascal — je weet wel, dat schema van getallen waarin elk getal gelijk is aan de som van de twee erboven.